« Opgravingen in Jemen | Home | rome reborn »

Aanslag in Yemen bij tempel koningin van Sheba

Donderdag 05 Juli 2007 at 7:03 pm - Categorie: geschiedenis In Yemen is een aanslag gepleegd bij de zogenaamde tempel van de koningin van Sheba, een toeristische trekplaats. In totaal kwamen tien mensen (waaronder veel Spaanse toeristen) om het leven en werden elf mensen gewond.

Lees de Yemen Times voor meer informatie.

De tempel was in 1952 ontdekt in het noorden van Yemen, nadat hij eeuwen begraven is geweest onder het Arabische woestijnzand. Het gaat om de Mahram Bilqis. Eigenlijk is het de tempel van de Maan, maar de folklore legt een verband met de legendarische koningin van Sheba. Haar Arabische naam is Bilquis of Belquis. De naam Sheba of Saba is de oude naam van Yemen. De tempel was in 1951 ontdekt door de Amerikaanse archeoloog Wendell Philips, maar hij kon maar zeer kort onderzoek doen vanwege de politieke onrust in dit gebied. Een aantal jaar geleden werd het onderzoek hervat. De opgravingen werden gefinancierd door een Amerikaans wetenschapsinstituut, de American Foundation for the Study of Man. Een internationaal team van wetenschappers werkt samen met Yemenitische archeologen. Het gebied is afgeschermd en kan niet zomaar worden bezocht.

De Mahram Bilquis is drieduizend jaar oud. Het was een belangrijk bedevaartsoord van 1200 v.o.j. tot in het jaar 550. Het is voer voor archeologen, want er is veel in zeer goede conditie bewaard gebleven, zoals bijvoorbeeld duizenden jaren oude wierook, een in de oudheid zeer gewild handelsproduct waarvoor Yemen wereldwijd beroemd was.

Na de zesde eeuw raakte de tempel buiten gebruik. Toen de dam van Marib voor de laatste keer doorbrak en er in het gebied geen landbouw meer kon worden bedreven rukte het woestijnzand op, en de tempel verdween uit het zicht.

Gevoelig toeristisch gebied in Marib wordt bewaakt door de zoon van een sheikh.

Volgens een bericht van oktober vorig jaar in de Yemen Times was de Yemenitische overheid bezig met maatregelen om het toerisme te bevorderen. Onder de problemen waarmee ze te kampen hebben zijn ontvoeringen van toeristen en berovingen langs de snelwegen. Er moeten dus maatregelen worden genomen om de veiligheid te bevorderen. Ook wil de overheid meer aan promotie gaan doen, en moet de omgeving en de toegankelijkheid van Yemen en de toeristische plaatsen worden verbeterd. Een merkwaardig actiepunt was het oproepen van de predikanten in de moskeeën om de mensen in Yemen uit te leggen hoe ze met toeristen moeten omgaan. Maar misschien niet helemaal overbodig, want veel mensen in Yemen hebben het kennelijk niet zo op buitenlanders die zich met onislamitische praktijken uit een vergeten oudheid bezig houden.

De Yemenitische agressie tegen vreemden en oudheden waren al een probleem sinds de ontdekking in 1952 van het complex door de Amerikaan Wendell Philips, die op zoek was gegaan naar de koningin van Sheba, en de opgravingen die in 1953 op gang kwamen. Door hun vijandigheid sloegen de Amerikanen uiteindelijk midden in de nacht op de vlucht, en de stenen lagen vervolgens weer jaren onaangeroerd in het woestijnzand.
Wendell Philips zelf overleed in 1956, maar zijn zuster Marilyn nam zich voor zijn levensdroom in vervulling te brengen. Zij nam contact op met de overheid van Yemen, ijverde veertig jaar lang voor herstel en gaf financiële steun aan het nationale museum van Yemen.
Financiële steun kwam verder uit ondermeer de VS en Duitsland. Na jaren werden de werkzaamheden hervat, en kwam de tempel, waarvan aanvankelijk alleen wat zuilen zichtbaar waren, uit het zand tevoorschijn.

Zuilen van de tempel in Marib steken boven het woestijnzand uit.

In 2002 werd het terrein van het tempelcomplex opengesteld voor het toeristisch publiek, nadat de restauratie onder leiding van Burkhard Vogt, die 12 jaar had geduurd en door ondermeer Duitsers was gefinancieerd, ver genoeg was gevorderd. Hoewel het werd beschouwd als potentieel een van de belangrijkste attracties van de wereld, werd het al tijdens de openstelling beschouwd als een zeer gevaarlijke plaats, vanwege het grote risico op ontvoeringen door verschillende rebellengroepen en stammen. In Yemen worden vele plaatsen helemaal gecontroleerd door de subversieve bevolking, zodat zelfs de politie (of beter gezegd het leger) hier geen toegang heeft. De overheid wil het toerisme bevorderen, maar ziet zich geplaatst voor het probleem van de ontvoeringen, die moeilijk oplosbaar zijn.
Deze week nog besteedde de Yemen Times aandacht aan het wapenbezit in Yemen, dat tot het hoogste ter wereld behoort, met gemiddeld ca. drie wapens per persoon. Ik weet niet of ze de vrouwen ook meetellen als persoon, ik denk het niet. Maar het probleem is tamelijk onbeheersbaar, en diverse stammen hebben volledige controle over hun eigen gebied, zonder dat dat overheid er iets te zeggen heeft.
In Yemen werden wel aanslagen door Al Qaeda verwacht, maar dit archeologische terrein kwam niet voor op de lijst met potentiële doelen, dus was er geen extra bescherming.

Een poort in de vroegere dam van Marib.

De tempel bevindt zich in de Yemenitische provincie Marib. Dit was in het verleden een belangrijk politiek, economisch en religieus centrum. Het was een bedevaartsplaats voor de hele regio. De welvaart was vooral te danken aan de reusachtige dam, waardoor een waterreservoir kon worden aangelegd dat voldoende was om land vruchtbaar te maken waarvan tienduizenden mensen konden leven. De tempel is mogelijk gebouwd in 1300 - 1500 v.Chr. De beschaving bereikte het hoogtepunt tussen de achtste en eerste eeuwen v. Chr.

In deze landen rond de Rode Zee vond een rijke productie plaats van mirrehars, een zeer kostbaar reukproduct dat werd gekocht voor ondermeer het branden van wierook voor goden. Maar de geurproducten waren ook een bestanddeel voor het balsemen van de
Egyptische mummies. Andere kostbare producten uit dit gebied waren goud en ivoor.
Deze tempel, de zogenaamde 'Arsh Balquis' ('kroon van Bilquis'), is het enige noemenswaardig wat tot dusverre is opgegraven en gerenoveerd. Bilquis is de Arabische naam voor de koningin van Sheba. Volgens de volkslegende zou zij ooit heerseres zijn geweest van dit gebied, en haar naam is verbonden aan deze tempel, maar tot nu is haar naam onder de koningsnamen die zijn ingegraveerd in de treden van de trap nog niet tevoorschijn gekomen. Het uitgraven van de trappen is nog niet voltooid, dus het zou nog kunnen komen...

Fragment van een plaat uit de tempel van Almaqah in Yemen met het Sabeese schrift, en aan weerszijden ibexhoofden (een soort steenbokken). De plaat bevindt zich in het Louvre.

Zeker is in elk geval dat het gaat om de tempel van belangrijke pre-islamitische god Almaqah. Volgens oude inzichten zou dit een maangod zijn, maar tegenwoordig bestaat hier minder zekerheid over.
In de tempel zijn inscripties aangetroffen in het zogenaamde Sabeïsche schrift, een voorloper van ons moderne alfabeth. De Oostentrijkse onderzoeker Eudard Glaser had zich hierin verdiept, en was als eerste in staat een inscriptie te ontcijferen, waarin de god Almaqah werd genoemd. Inmiddels is het lezen van de inscripties geen probleem meer. De namen van de koningen die op de trap zijn gegraveerd zijn dus eenvoudig leesbaar. Ook zijn er wetten en voorschriften in gegraveerd, en de prijzen van de graven in de omgeving.

De gerestaureerde tempel van Marib is nu te bezoeken door het toeristisch publiek.

De opgravingen door het Duitse team begonnen in 1988. In die tijd was er nog niets ander te zien dan een drie meter hoge heuvel waar een paar zuilen en wat stenenblokken uit tevoorschijn kwamen. In 2002 werd hij opengesteld voor het publiek. De tempel is 15 meter lang. Hij bestaat uit een verhoogd podium, een hof, een hoge muur en een irrigatiekanaal. De zes zuilen staan bij de ingang van het terrein. De tempel was alleen toegankelijk voor de elite. Gedurende de opkomst van het monotheïsme zou de tempel in onbruik zijn geraakt.
De uiteindelijke klap was het breken van de beroemde dam van Marib in het jaar 572, waarna het gebied tot een woestijn verviel. Opmerkelijk misschien is dat dit juist rond het geboortejaar is van de vermeende islamitische profeet Mohammed, zelf een legendarische figuur voor wie geen historisch bewijs is te vinden. De doorbraak vormt het definieve einde van het oude Sabese rijk. Marib vormde het centrum van politieke en religieuze betekenis en was een belangrijk bedevaartsoord van het Arabisch schiereiland, waarheen jaarlijks pelgrimstochten plaatsvonden, en waarvan de naam van de belangrijkste god al-Maqah was! Wie weet is dit de herkomst van de naam Mekka, een plaats waaraan precies dezelfde bedevaarten zijn toegeschreven, rond een polytheïstische religie. Dat idee zal ik in de toekomst eens uitwerken.

Auteur: Els Geuzebroek

Dit artikel is 802 keer gelezen.