Het boek van Van der Meer is op veel fronten bepaald eenzijdig en slecht onderbouwd. Voor de onbekende lezxer zal het erin gaan als koek, maar wie zich al langer met dit onderwerp bezig houdt verbaast zich over zoveel onwaarheden. Ik geef wat voorbeelden. 1) Van der Meer beweert dat 'zo ongeveer alle wetenschappers het er tegenwoordig wel over eens zijn dat Gimbutas gelijk had. Dat is onzin. Het tegendeel is juist waar. Hoewel haar de eer toekomt het onderwerp in haar vroege werk op de agenda gezet te hebben, is de kritiek vanuit de wetenschap juist dat ze er vaak maar op los fantaseert en interpreteert. Wishfull think heeft niets met wetenschap te maken. 2) De reis van Inanna. Van Der Meer stelt Inanna voor als een liefdevolle moedige vrouw die geheel belangeloos de reis in de diepte aanvaardt. Dat is ook flauwekul. Inanna voor aanvang van haar reis een egocentrische machtszieke vrouw, die niet genoegt heeft aan het Godinschap van de Hemel, en ook nog de baas wil zijn in de Onderwereld. Ze wil haar zus van de troon stoten. Ze BONST op de poort, ze is intimiderend gekleed in prachtige uitbundige gewaden en sieraden. Niet bepaald kleding voor een begrafenis. De les van het verhaal is juist dat als ze weer terug mag keren milder en menselijker is. 3) De Hebeeuwen gingen tekeer tegen de Filistijnen, Phoeniciers en hun Goden Baal en Astarte. Dat was niet omdat dat patriarchale godsdiensten waren, maar omdat in die godsdienst meer dan in welke godsdienst dan ook sprake was van kinder(brand) offers. Moloch/Melek. Dit volk is later naar Carthago e.o. vertrokken, waar ook de Romeinen hevig tegen ze tekeer gingen ('Overigens ben ik van mening dat Carthago verwoest moet worden'). In het verwoeste Carthago is de grootste verzameling geofferde kinderoffers ter wereld gevonden.
Dit zijn maar een paar voorbeelden van het halve onderzoek van Van der Meer. Het gaat niet aan om een soort zoetsappig beeld van de geschiedenis te schetsen onder het motto: was was het patriarchaat slecht en wat zijn moeder-godsdiensten toch een weldaad. Oftewel: had boek had beter de helft dunner kunnen zijn en beter onderbouwd dan dit.

Balance (Email) - 26 08 07 - 13:12

Ik ben het ermee eens dat Annine van der Meer niet heel kritisch met de bronnen omgaat. Je herkent een bepaalde denkrichting, zoals dat de tijd van het matriarchaat, de godinnenverering etc. vredig was, maar dat hier een einde aankwam toen de wereld onder de voet werd gelopen door het patriarchaat. Het 'patriarchaat' als ordenend systeem is volgens mij inderdaad inherent gewelddadig, maar dat wil nog maar niet zeggen dat 'matriarchaal' of 'godinnen' of 'vrouwelijk' automatisch 'vrede' en 'harmonie' betekent.

Inanna en Ishtar zijn oorlogsgodinnen. Wie weet waren het ooit brave moedergodinnen waarvan de betekenis door de nieuwe veroveraars is omgebogen, maar dat idee moet dan toch wel worden gemotiveerd.

Gimutas is inderdaad in diskrediet gevallen in de meeste serieuze kringen, maar ze heeft ook goede dingen gedaan, en ik vind het jammer dat dit wordt genegeerd omdat ze onwetenschappelijke dingen heeft geïmpliceerd in haar theorie, met name de godin die ze toeschrijft aan de proto- en prehistorische tijd.
Maar er zijn mensen nodig die keihard ingaan tegen het beeld dat vrouwen niets aan de evolutie van de mensheid hebben bijgedragen behalve zorgen en kinderen baren en mannen gehoorzamen. Dat beeld is niet alleen vals, maar ook denigrerend voor alle vrouwen, die onophoudelijk worden geconfronteerd met de historische 'onbelangrijkheid' van vrouwen (behalve dan 'zorgen' en 'koken' natuurlijk, zolang ze maar niet de landbouw en het maken van aardewerk hebben uitgevonden).

Godsdiensten zijn per definitie fabels, geschiedvervalsing, mythen, leugens en demagogie. Maar sommige mensen kunnen er geen afstand van doen, zo sterk werkt de hersenspoeling in het geloof van een hogere macht over alle mensen. In plaats van de leugen te ontrafelen, proberen sommigen er een vriendelijkere leugen voor in de plaats te zetten. Aangezien de patriarchale heilige boeken onmiskenbaar gewelddadig, onderdrukkend, seksitische en imperialistisch zijn, zijn er nu moderne stromingen die zich hiertegen afzetten, en tegelijk vrouwen en mannen een gelijkwaardige plaats in de godsdienst geven.

Annine van der Meer trapt misschien in moderne valkuilen, maar ze verzet zich ook tegen de leugenachtigheid van patriarchaal gerichte denkers, die de gedachte niet kunnen verkroppen dat vrouwen ooit zelfstandig hebben nagedacht, kennis hebben doorgegeven, werden gerespecteerd om hun kennis en prominente plaatsen hebben ingenomen.
Zodra iemand probeert vrouwen een rol van belang in de geschiedenis te geven, krijgt hij/zij te maken met tegenwerking. Ik vind het minstens zo interessant dat mechanisme aan de oppervlakte te halen als de fouten in de moderne mythologie aan te wijzen.
Dit is tenslotte ook een antwoord op de voortdurende kleinerende karakteriseringen waar vrouwen vanaf hun vroegste jeugd mee te maken krijgen. Deze neerbuigende denkbeelden over vrouwen zijn vervolgens in de godsdienst, dus in de hele maatschappij, vastgelegd. De een ontmaskert om deze reden de godsdiensten, de ander probeert een menslievendere godsdienst te scheppen.

Wat de kinderoffers van Carthago betreft: dat is bijbels-historische achterafmotivatie. Carthago is verwoest door de Romeinen, en inderdaad werd er door de Romeinen flink geklaagd over hun kinderoffers, niet over het feit dat ze de overlevenden verkochten als slaaf.

[Els] (Email) (URL) - 26 08 07 - 16:06

Met je eerste opmerking ben ik het zeer eens. Het valt me van iemand die jarenlang gereisd en gestudeerd heeft op dit onderwerp dan bitter tegen dat ze blindelings van deze aanname uitgaat. We hebben uit de tijd van de matriarchaten weinig geschreven bronnen (in tegenstelling tot de patriarchaten, die dan ook meteen transparantie bieden). Er zijn aanwijzingen genoeg dat het in de matriarchaten van die tijd er ook niet zachtzinnig aan toe ging. Al Waarom hoor ik Van der Meer daar niet over? Joke Smit concludeerde 30 jaar geleden al dat terugverlangen naar die tijd zinloos en hopeloos is.

Waar ik Van der Meer ook weinig over hoor is de geweldadigheid en wraakzucht van heel veel godinnen. Ik hoef jou de namen niet te noemen. Misschien lezen belangstellenden de wetenswaardigenheden over een lieftallige dame als Diane eens. Bij voorbeeld. Maar er zijn zo 20 andere verwoestende vernietigende godinnen te noemen. Niet dat ik daar bezwaar tegen heb. Vrouwen kunnen net zo agressief zijn als mannen. En dat is maar goed ook. Dat is nu eenmaal de realiteit en dat hoeven we niet weg te stoppen. Ook dat staat haaks op Van der Meers utopische moederland.

Wat ik dan mis in het boek is wat jij noemt: dat met dezelfde nadruk als waarmee van der Meer voortdurend en voortdurend de slachtofferrol van vrouwen benadrukt, zij had genoemd dat vrouwen de gezondheidszorg, de geneeskunde, de landbouw, het schrift (?), het rekenen enz enz enz hebben uitgevonden.

Godsdiensten zijn niet per defintie fabels enz. Godsdiensten bestaan voor een groot deel uit mythen. De fout die anti-godsdienstigen (met veel fundamentalische godsdienstaanhangers, trouwens!) maken is dat ze per definitie weigeren deze verhalen symbolisch te willen lezen. Het zijn verhalen die ontstaan zijn in een tijd waarin de magische en later mythische denkwijze bestond. Pas een paar eeuwen geleden is de derde denkwijze ontstaan: de rationeel-wetenschappelijke. Wie magische en mythische verhalen leest (alleen lezen kan) met de rationeel-wetenschappelijke bril, snapt die verhalen niet. Als een mythisch figuur verandert in een boom wil dat niet zeggen dat een mens veranderde in een boom, maar dat die mens onbeweeglijk vast kwam te zitten in zijn/haar ontwikkeling. Want een boom is onbeweeglijk en zi tvast op zijn plek. Bovendien: rationalisten zijn net zo goed gehersenspoeld en hersenspoelen andere geloofwijzen en denkrichtingen op bijzondere aqgressie wijze. Daarin doen ze niets onder voor godsdiensten.

De genoemde heilige boeken stammen niet alleen uit een magisch-mythische denkwereld, maar ook alle 3 (Torah, Bijbel en Koran) uit een nomaden-stammencultuur uit de barre woestijnen van het Midden Oosten. En barre omgevingen cre-eren noodzakelijkerwijs barre en harde wetten, gericht op overleven van de stam. Anders dan in landbouwculturen (matriarchaten bvb) die veel zachtaardiger zijn. Als twee van zulke culturen op elkaar botsen, verliest de landbouwcultuur het zo goed als altijd, heeft de geschiedenis ons geleerd. Dat heeft niets met matriarchaten en patriarchaten te maken. Ook dat mis ik in Van der Meer boek.

Heilig betekent: onaantastbaar, onveranderbaar. Dan stolt de cultuur. Dan krijg je dat zo'n boek in de moderne samenleving een potsierlijke en onhoudbare indruk maakt omdat ze niet meeverandert met de tijd. Als dat dan deels opgelost wordt met een 'liberale' interpretatie van oude geschriften is dat mooi meegenomen, maar het blijft behelpen in mijn ogen. En in sommige culturen heeft het liberale denken nooit ingang kunnen vinden, dus daar klampt men zich wanhopig vast aan de letter van de wet van 1600 jaar geleden.

Vwb Carthago. Misschien drukte ik me niet goed uit. Het gaat me niet om de Romeinen. Van der Meer heeft het in haar boek iedere keer weer over Baal (Hammon) en zijn vrouwelijke en gelijkwaardige godin (voorgangster nota bene) Astarte (Tanit). Dit godenpaar waren de hoofdgoden van de Feniciers, in noord-oost Israel. De godsdienst van dit volk had grote aantrekkingskracht op de Hebreeen. De reden daarvan was dat daar het kinderoffer centraal stond. Die werden geofferd aan de godin Astarte/Tanit. Duizenden jonggeboren babies. Moloch is niet de verwoording van een godennaam maar van het ritueel waarmee kinderen gebrandofferd werden. In de magisch-mythische denkwereld van toen een uiterste poging om de goden gunstig te stemmen in een vijandige en harde omgeving. Het hele fenomeen van offeren mis ik in het boek van Vander Meer. Het joodse woord Gehenna is het joodse woord voor 'hel'. Aan de vallei van Ben Hinnom, waar deze offerfeesten plaats vonden hebben wij het begrip hel te danken. En het was echt de hel. DIT is waar de patriarchen van de bijbel zo hardnekkig tegen tekeer gaan. Niet omdat, zoals Van der Meer voortdurend stelt, er zo nodig een moederland onderdrukt moest worden. De profeet Josia is de meest elemantaire figuur uit de menselijke geschiedenis omdat hij de revolutionaire en buitengewoon riskante daad verrichte het kinderoffer, een hoekstaan van veel culturen daar toentertijd, met harde hand af te schaffen! Van der Meer heeft het hier wel over, maar snapt de kern van de zaak niet. Ik meen dat het de Fenische koningin Dido was die met een deel van haar volk naar het huidige Tunis (waar vroeger Carthago lag) trok en het gebruik weer volop leven inblies. Over een vredelievend moederland gesproken!

Tenslotte twee opmerkingen nog:

Van der Meer hanteert het begrip Moederland als tegenhanger van Vaderland.
1) Zij maakt in haar opsomming dezelfde beweging die ik al zo vaak heb gezien bij mensen die bij deze materie betrokken zijn; al het slechte komt van Vaderland (dat is bewezen geschiedenis, dus dat scoort makkelijk - 'vergeet' de goede kanten van Vaderland voor het gemak) en al het goede wordt toegeschreven aan een nooit bestaand (of eeuwengeleden) hebbend fictief Moederland. Dat is pure demagogie.
2) De draai van Vaderland naar Moederland bevalt me om nog een andere reden niet. We hebben eeuwenlang een ouder-figur als model gehad voor samenlevingen: God de Vader. En nu wil Van der Meer naar een andere ouder: Moeder. Dat impliceert dat wij kind zijn en dat we na de vader nu de moeder nodig zouden hebben om een samenleving (her?) in te richten. Wat is dat voor flauwekul. Ik beschouw mezelf in elk geval niet meer als een kind dat een leidende vader- of moeder-denkwijze nodig zou hebben. En ik hoop velen met mij. DAT is pas achterhaald paternalistisch denken!

Tenslotte: de laatste bladzijden van het boek en de achterflap. Bijna onvermijdelijk bij dit soort populair quasi-wetenschappelijke boeken schijnt het: de slachtofferrol. Voortdurend en iedere keer weer herhaald. Wat denkt Van der Meer daar mee te bereiken? De slachtofferrol leidt tot niets. Tot aanklagen en aversie. Tot verwijten en weerstand. Tot verwijdering. Ik heb al vaker gemerkt dat in deze wereld volop en te pas en te onpas gekoketteerd wordt met de slachtofferrol. Vrouwen die zelf niets te klagen hebben , nooit hebben hoeven lijden en in luxe leven die steeds weer de heksenvervolgingen, de ellende van 3e wereldvrouwen aanhalen: ‘Kijk ’ons’ eens geleden hebben!’ Als ik een 3e wereldvrouw was zou ik daar woedend om worden. JULLIE lijden niet, dus doe niet zo.

Inderdaad: vrouwen hebben geleden en lijden nog. Maar zij hadden en hebben er, zoals velen graag doen voorkomen, geen monopolie op. Veel, heel veel anderen hebben ook geleden, zijn onderdrukt, eeuwenlang. Het is onkies en vooral ook onproduktief om zichzelf telkens weer in de slachtofferrol (vaak ook nog van anderen) te wentelen.

Als Van der Meer heel New-Age-achtig schrijft: ’Ga in je kracht staan!’, DOE dat dan ook. Een ellendig verleden is ellendig, zielig, oneerlijk, onrechtvaardig, maar geen kracht. Het affect van dit boek zal zijn dat het een zinloos slachtofferschap versterkt, en daarmee weerstand opwekt.

In veel mythen wordt daartegen gewaarschuwd: als de held/-in in zijn/haar ontwikkeling vooruit wil, mag die niet achterom kijken. Wie dat toch doet, verandert in een zoutpilaar, een steen of een boom. Die verstart en blijft staan waar zij stond. Dat zou Van der Meer toch moeten weten. Maar misschien had ze voor deze manier van omgaan met mythologie niet zoveel belangstelling.

Balance (Email) - 26 08 07 - 22:12